buena_vista_social_club_cover          Jest coś takiego w muzyce latynoskiej, co nie pozostawia nas obojętnym. Przekonałem się o tym, mieszkając jakiś czas temu na południu Florydy. Najczęściej wybieranym przez ze mnie lokalem w piątkowe wieczory, była knajpka kubańska, właśnie przez muzykę, taniec i atmosferę. Skąd się wziął fenomen:  Buena  Vista  Social  Club,  muzyki kubańskiej,  która  odradzając  się  jak  feniks   z popiołów wróciła na zasłużone miejsce na światowym rynku muzycznym? Na to pytanie jest kilka odpowiedzi,  które postaram się rostrzygnąć w tym wpisie. Buena Vista Social Club – nazwa specyficznego stowarzyszenia, klubu wzajemnej pomocy, skupiającego czarnych muzyków i tancerzy. Szczyt jego popularności przypadł na lata trzydzieste i czterdzieste XX wieku.

Podobne miejsca funkcjonowały nie tylko na Kubie, ale także na południu Stanów Zjednoczonych, a ich tradycje sięgają hiszpańskiego kolonializmu. O członkostwie decydowało pochodzenie etniczne, w czasie, gdy niewolnictwo i dyskryminacja rasowa wobec Afro-Kubańczyków były zinstytucjonalizowana. Buena Vista Social Club skupiał tylko członków klubu: muzyków i tancerzy.  Mieścił się w zaludnionym rejonie Marianao, w sąsiebuena-vista-social-club1dztwie Hawany.

„Buena vista” w języku hiszpańskim oznacza „dobry widok”. W takich miejscach rodził się na wyspie jazz, z wpływami mambo, charangi (popularnego wtedy na wyspie tańca, wykonywanego do muzyki skrzypiec i fletu), pachangi oraz cha-cha-cha. Kultywowano tutaj muzykę afro–amerykańską, jak rumbę i son – muzykę etniczną, której popularność przypadła na pierwszą połowę XIX wieku we wschodniej prowincji wyspy( połączenie hiszpańskiej gitary klasycznej z afrykańskimi instrumentami perkusyjnymi rejoniferrer3u Bantu i Arasa).

 Wkrótce po rewolucji kubańskiej, od 1962 roku, rząd rozpoczął program budowania „społeczeństwa bezklasowego i bez podziałów rasowych”, w konsekwencji, centra kulturalne i społeczne zostały zlikwidowane, w tym stowarzyszenia afro-kubańskiej wzajemnej pomocy. Spowodowało to zmianę tradycji oraz zamykanie miejsc, w których można było występować, niewielu muzyków miało pracę i skończył się styl muzyki popularny w Buena buena-vista-socialclub-05-gVista Social Club.

W 1996 roku, amerykański gitarzysta Ry Cooder został zaproszony do Hawany przez brytyjskiego producenta Nicka Golda z wytwórni płytowej: World Circuit, by nagrać sesję muzyków z afrykańskiego Mali, z kubańskimi muzykami. W dniu przyjazdu Coodera, okazało się, że muzycy z Mali nie otrzymali wiz na Kubę. Cooder i Gold zmienili swoje plany i postanowił nagrać album z kubańskimi muzykami. W projekcie wzięli udział kubańscy muzycy, w tym basista Orlando „Cachaito” Lopez, gitarzysta Eliades Ochoa i dyrektor muzyczny Juan de Marcos González, który sam organizował podobny projekt afro-kubaBuena-Vista-Social-Club3ńskich All Stars.

Szukają dodatkowych muzyków, trafiają do piosenkarza Manuela „Puntillita” Licea, pianisty Rubéna Gonzáleza i gitarzysty Compaya Segundo, którzy wszyscy zgodzili się nagrywać dla projektu. W ciągu trzech dni od pomysłu, Cooder, Gold i de Marcos zorganizowali dużą grupę wykonawców i przystąpili do nagrania sesji w Hawanie, w EGREM Studios, należącego wcześniej RCA Records, gdzie wyposażenie i atmosfera pozostawało niezmienione od roku 1950. Płyta została buena-vista-social-club-carnegie-cdnagrana w ciągu zaledwie sześciu dni i zawierała czternaście utworów, otwierał ją utwór „Chan Chan”, napisany przez Compaya Segundo, a kończąc na „La Bayamesa”, tradycyjnej kubańskiej piosence patriotycznej (nie mylić z kubańskim hymnem narodowym o tej samej nazwie). Po wydaniu w dniu 17 września 1997 r., płyta stała się wielkim hitem, daleko przewyższającym większość wydawnictw muzycznych na świecie. Sprzedała się w ponad pięciu milionach egzemplarzy i zdobyła nagrodę Grammy w 1998 roku. W 2003 roku została uznana przez magazyn Rolling Stone jako 260-ty album, w 500-tce albumów wszechczasów. Dwa lata później, w  roku  1998,  Ry  Cooder  wrócił  do  Hawany  z  perkusistą Joaquinem, by nagrać, tym razem solowy album wspólnie z Ibrahimem Ferrerem. buena_vista_social_club filmTa sesja nagraniowa stała się kanwą filmu, który dokumentował ponadto występy formacji na żywo w Amsterdamie i w Cornegie Hall w Nowym Jorku oraz zawierał wywiady przeprowadzone z muzykami w Hawanie. Reżyserem filmu był Wim Wenders. Film zatytułowany po prostu „Buena Vista Social Club” zdobył w roku 2000 nominację do Oscara w kategorii Najlepszy Film Dokumentalny i odebrał nagrodę Europejskiej Akademii Filmowej w kategorii Najlepszy Dokument. Ewidentny sukces, zarówno płyty jak i filmu rozpoczął modę na tradycyjną muzykę kubańską i szeroko pojętą latynoamerykańską. Nazwa „Buena Vista Social Club” stała się synonimem „złotego wieku” muzyki kubańskiej, między rokiem 1930 a 1950. Niestety, główni artyści, cieszyli się sukcesem zbyt krótko – Compay Segundo i Ruben Gonzalez zmarli w wieku 95 i 84 lat w roku 2003, a Ibrahim Ferrer w wieku 78 lat dwa lata później. Członkowie Buena Vista Social Club: Juan de Marcos González, muzyk, wykonawca muzyki folk, współzałożyciel i członek Buena Vista Social Club. Po sukcesie w roku 199płyty, González nagrywał i koncertował z basistą Orlando „Cachaito” Lopezem.

972802-Buena-Vista-Social-Club__krIbrahim Ferrer, piosenkarz, był wokalistą Bandleader Pacho Alonso, najwybitniejszy w latach 40-tych na Kubie wykonawca, zanim jego miękki styl śpiewania przestał być modny. Cooder, później opisał odkrycie Ferrera, jako coś, co dzieje się „być może raz w życiu”, a samego piosenkarza jako „kubańskiego Nat King Cole’a”. Ferrer został prominentnym członkiem grupy, a sukces płyty został przypisany w części, do popularności jego wokalnych występów. Piosenkarz nagrał kilka udanych płyt solowych przed jego śmiercią w 2005 roku ,w wieku 78 lat.100_0760

Ruben González, wirtuoz pianista, miał również dalsze sukcesy w wydaniu dwóch solowych albumów, po pracy przy wspólnym projekcie. González był pianistą w Bandleader Arsenio Rodrígueza w roku 1940, a przypisuje się mu udział wypracowaniu kubańskiego stylu pianistycznego, które miały zdominować muzykę latynoską na pozostałą część wieku. Pomimo zmagania się artretyzmem, a nawet nie posiadając w tym czasie fortepianu, Cooder opisał go jako „największego solistę fortepianu, jakiego kiedykolwiek słyszał”; Pío Leyva, właściwie Wilfredo Leiva, piosenkarz i autor piosenek, współpracował w latach 50-tych z Compayem Segundo;

100_0652Manuel „Puntillita” Licea, popularny kubański piosenkarz, szczególnie aktywny w latach 40-tych i 50-tych; Orlando „Cachaito” López, kubański basista., który był jedynym muzykiem grającym we wszystkich piosenkach, w albumie Buena Vista Social Club. „Cachaito” był synem multiinstrumentalisty Orestesa Lópeza, któremu wraz z jego bratem Israelem „Cachao” Lópezem, często przypisuje się wynalezienie 100_1087mambo. Manuel „Guajiro” Mirabal, trębacz, jedna z głównych postaci projektu; Eliades Ochoa, wokalista i gitarzysta z ugruntowaną pozycją tradycyjnego artysty ludowego, z charakterystycznym kapeluszem kowbojskim: Faustino Oramas, właściwie Faustino Oramas Osorio, zwany El Guayabero, był wokalistą, gitarzystąi kompozytorem, skomponował na płycie Buena Vista Socjal Club utwór: „Candela”; Omara Portuondo, jedyna kobieta w projekcie, wokalistka, córka pierwszego w dziejach Kuby baseballisty, występującego w zagranicznej lidze;

100_1137 Compay Segundo, właściwe Maximo Francisco Repilado Muñoz, był znaczącą postacią w zespole, znakomity gitarzysta, który rozpoczął swoją karierę grając w latach 20-tych i 30-tych. Psudonim: Segundo (Drugi), bo był tradycyjnie „drugim głosem”. Na płycie zapewnia zarówno głos w utworze „Y tú qué has hecho?”, napisanym w roku 1920, przez jego przyjaciela Eusebio Delfina i w „Chan, chan” (drugi głos), śpiewa także w chórkach. W latach 40-tych., zdobył sławę, jako połowa 100_1085duetu Los Compadres, a następnie tworzy w Los Muchachos, zespół, który prowadził aż do śmierci w 2003 roku. Na płycie Buena Vista Social Club i koncertach Segundo zagrał na wyjątkowym instrumencie siedmiostrunowej gitarze: Armonico, którą sam wymyślił. Jedną z jego najsłynniejszych kompozycji jest „Chan Chan”, który rozpoczyna zarówno płytę jak i film, utwór ten stał się rozpoznawalny na całym świecie, Compay wykonywał go między innymi przed tak znanymi ludźmi jak m.in. papież Jan Paweł II. Pytany o receptę na długowieczność odpowiadał krótko: mutton consommé (rodzaj rosołu gotowanego na baranich kościach) i łyk rumu. Compay Segundo zmarł 13 lipca 2003 roku z powodu ciężkiej niewydolności nerek. 100_0886Po jego śmierci, na dziedzińcu najsłynniejszego hotelu w Hawanie – Hotelu Nacional odsłonięto pomnik poświęcony jego pamięci. Pomnik przedstawia Compaya z charakterystycznym kapeluszem na głowie, pudłem z gitarą i cygarem w dłoni. Stworzył go Alberto Lescaya, który był wieloletnim przyjacielem Segundo. Barbarito Torres, czołowa postać projektu, lutnia (instrument strunowy); Amadito Valdés, perkusja; Carlos Gonzales, perkusja; Joachim Cooder, Amerykanin, syn Ry Coodera, perkusja, bębny; Ry Cooder, amerykański producent, gitarzysta w kilku utworach. Od lat 60-tych był znanym amerykańskim gitarzystą, nagrywał m.in. z Captain Beefheart i Rolling Stones. Jego zainteresowanie muzyką korzeni, zaowocowały nagraniami muzyki z różnych gatunków, w tym Tex-Mex, hawajskiego, tuvan- śpiewu gardłowego. Później został oskarżony i ukarany grzywną 25.000 dolarów przez władze USA za jego pracę na Buena Vista Social Club, po złamaniu zakazu handlu z Kubą; Nick Gold, brytyjski producent z W100_1066orld Circuit, jeden z pomysłodawców projektu;

Lista utworów „Buena Vista Social Club”: „Chan Chan” – 4:16, „De Camino a la Vereda” – 5:03, „El Cuarto de Tula” – 7:27, „Pueblo Nuevo” – 6:05, „Dos Gardenias” – 3:02, „Y Tú Qué Has Hecho?” – 3:13, „Veinte Años” – 3:29, „El Carretero” – 3:28, „Candela” – 5:27, „Amor de Loca Juventud” – 3:21, „Orgullecida” – 3:18, „Murmullo” – 3:50, „Buena Vista Social Club” – 4:50, „La Bayamesa” – 2:54;

100_0946„Buena Vista Social Club” udaje się w trasę po całym świecie jako Orquesta Buena Vista Social Club, pomimo braku sześciu podstawowych członków zespołu., W roku 2007 podczas występów w Londynie, recenzent The Independent określił zespół jako „coś w rodzaju anomalii w zakresie branży muzycznej, ze względu na ich zmieniony skład i fakt, że nigdy naprawdę nie był określony lider zespołu”, dodając: „Trudno przewidzieć, czego się spodziewać od tego, co jest bardziej marką niż zespołem „.

Buena Vista Social Club – chan chan

Międzynarodowy sukces Buena Vista Social Club wygenerowało odrodzenie zainteresowania tradycyjną muzyką kubańską i amerykańską muzyką latynoską jako całością. Wykorzystał tę modę rozwijający się pod koniec lat 90-tych przemysł turystyczny na Kubie. Sami Kubańczycy zawsze grali na ulicach piosenki wypromowane przez płytę, ponieważ były to kompozycje znane od zawsze. Wpisało się to doskonale, w związku z zwiększającą się liczbą turystów na Kubie. Każdą uliczkę czy lokal wypełnia muzyka, wykonywana przez zespoły i indywidualnych wykonawców. Wyspa posiada ok. 50 000 muzyków, z młodego i starego pokolenia, którzy nie mogli się wybić na Kubie, dopiero przetarcie się projektu Buena Vista Social Club pokazało drzemiące możliwości tej kubańskiej branży. Płyta i film przywróciła także nostalgiczny obraz Kuby z przed rewolucji, trafiając w serca Amerykanów i emigrantów kubańskich, którzy jeszcze pamiętają ten już trochę zaginiony świat. Otwarły się także oczy samych Kubańczyków, dla których okres z przed rewolucji nie jest już obrazem tak źle postrzeganym.

Dyskografia:   Buena Vista Social Club (16 września 1997). World Circuit / Nonesuch Records.                        Buena Vista Social Club w Carnegie Hall (14 października 2008). World Circuit / Nonesuch Records.

Zdjęcia związane z Buena Vista Social Club i plakatów: wikipedia, internet, zdjecia innych zespołów kubańskich: Piotr Dasios, Jarek Kuba.