100_1164Najbardziej rozpoznawalnym alkoholem kojarzącym się nam z Karaibami, szczególnie Kubą i piratami jest rum. Któż nie oglądał filmów, na których pijani piraci z beczułkami rumu świętują kolejny rabunek. W latach gierkowskiego socjalizmu sięgaliśmy po kubański rum, czy jego czeskie namiastki, a współcześnie coraz częściej pijemy koktajle na jego bazie.

Etymologia słowa rum jest niejasna. Za najbardziej prawdopodobną uważa się możliwość, że słowo rum pochodzi od angielskiego rum, które to słowo w slangu oznaczało „tumult”. Jego historia sięga czasów antycznych. Rum pochodzi prawdopodobnie z Indii i Chin. Do Europy został przywieziony przez Arabów. W Hiszpanii Maurowie posiadali ogromne plantacje trzciny cukrowej. Krzysztof Kolumb podczas swojej drugiej wyprawy, zabrał ze sobą sadzonki trzciny cukrowej. Sadzonki przyjęły się bardzo dobrze w tamtejszym klimacie. W XVII wieku w rejonie Morza Karaibskiego rozpoczęto bardziej masową produkcję rumu.

100_1158Do napisania tego tekstu skłoniła mnie wizyta w Muzeum Rumu Havana Club w Hawanie (Museo Ron Habana Club) usytuowane przy Ave. del Puerto nr 262 (na rogu Cale Sol) naprzeciw dawnego kapitanatu portu. Wstęp kosztuje 5 CUC. Muzeum mieści się w okazałym budynku z wewnętrznym dziedzińcem. Panuje tutaj zawsze duży ruch, kolejne grupy turystów czekająna swoją kolejkę do zwiedzania. Na dziedzińcu możemy się napić koktajlu o nazwie Guaravana, zawierającego oczywiście rum Havana Club oraz świeżo wyciskany sok z trzciny cukrowej i z pomarańczy. Korzystam z okazji, koktajl przyjemnie mnie nastraja do wędrówki po muzeum. Z dziedzińca można przejść także do baru wzorowanego na słynnym Sloppy Joe’s Bar w Hawanie. Miejsca kiedyś (w latach 40) wręcz kultowego, z długim, może najdłuższym wtedy mahoniowym barem na świecie.

100_1097Podawano tutaj świetne drinki i sławne kanapki sloppy joe. W barze tym już współcześnie, tak  jak  na  całej Kubie słychać  rytmy  salsy  grane   przez miejscowy  zespół   muzyczny. Z dziedzica możemy także wejść do sklepu z rumem i pamiątkami, który jest także ostatnim etapem trasy po muzeum. Wystój sklepu nawiązuje do lat 30-tych ubiegłego wieku, czasów amerykańskiej prohibici i kubańskiej prosperity.

100_1151Przychodzi wreszcie przewodnik, który w bardzo szybkim tempie oprowadza naszą grupę po salachw których zgromadzono stary sprzęt gorzelniczy (począwszy od XVII wiecznej prasy) i objaśniono technologię produkcji rumu. Muzeum jest jak na warunki kubańskie dobrze zorganizowane i wyposażone. Pokazuje nam wszystkie fazy technologiczne i historyczne produkcji rumu, aż po erę przemysłową. Ciekawym elementem muzeum jest makieta przedstawiająca cukrownię z 1930 roku Central Azukarero La Esperanza (Cukrownia Nadzieja). Gdy zostają uruchomione pociągi, słychać odgłosy tętniącej życiem fabryki, nawet w paleniskach pieców tli się ogień. Przechodząc szybko krętymi schodami, podestami mijamy dziesiątki elementów wyposażenia dawnych manufaktur i fabryk: prasy, kadzie, beczki, skrzynki z butelkami, destylarnie itp., które skutecznie oddają atmosferę tamtych czasów. Ostatnim etapem zwiedzania jest wizyta we wspomnianym wcześniej sklepie. Wybór rumu i pamiątek robi wrażenie. 100_1153Podają nam do degustacji 7-letni rum, mocny o delikatnej nucie owocowej. Trunki produkowane przez Havana Club różnią się smakiem, aromatem, wiekiem oraz ceną: biały (przejrzysty) Anejo Blanco – zwany także srebrnym, ma lekki i łagodny smak, bardzo słodki, służy raczej jako podstawa do koktajli; złoty Anejo Especjal – zwany także bursztynowym, ma więcej aromatu niż biały rum, jego smak i zapach to mieszanka cynamonu, wanilii oraz miodu, kolor zawdzięcza beczce w której dojrzewa; ciemny Anejo 7 Anos – zwany także czarnym, ma mocny smak i aromat, w którego bukiecie odnajdziemy nutę wanilii, owoców tropikalnych oraz cedru. Wytrawni smakosze rumu o zasobnej kieszeni mogą skusić się na bardziej wyrafinowane i droższe produkty Havana Club, jak np. Anejo 15 Anos czy Máximo Extra Anejo rum 40-letni, którego kryształowa karafka kosztuje 1700 dolarów. Zatrzymujemy się także w wspominanym barze, lekko kołysząc się w rytm granej przez zespół salsy, tutaj faktycznie panuje nastrój lat 40-tych… Niestety przewodniczka nas popędza, bo przed nami jeszcze wiele ciekawych miejsc la Habana vieja (starej Hawany). Musimy się rozstać z barem i muzeum.100_1102

Wizyta w Muzeum Rumu Havana Club wywołała u mnie wiele refleksji, na które szukałem odpowiedzi. Refleksje dotyczyły bardziej historycznej sprawiedliwości poszanowania własności gospodarczej, znaków towarowych i pewnej selektywnej pamięci. Historia rumu na Kubie to przede wszystkim historia dwóch rodzin: największej i mającej największe znaczenie: rodziny Backardi oraz drugiej także ważnej dla rozwoju tego przemysłu: rodziny Archebalas (marka Havana Club).100_1134

Historia produkcji rumów na Kubie sięga aż 1493 roku. Kolejne lata przyniosły dynamiczny rozwój przemysłu cukrowego (w roku 1620 w kraju zarejestrowanych było aż 50 cukrowni) wraz z którym następował rozkwit przemysłu gorzelniczego. Pierwszym alkoholem z soku z trzciny cukrowej była tafia. Był to rodzaj taniego, mętnego rumu, przeznaczonego do rodzimej konsumpcji.

Po 1800 roku produkcja rumów na Kubie nabiera rozpędu, a to za sprawą zastosowania alembików (miedziane urządzenia do destylacji), sprowadzonych z Europy oraz odkrycia faktu, że leżakowanie służy rumowi, poprawiając jego smak i aromat. XIX wiek to kolejny milowy krok w historii rumów, a to za sprawą specjalnego zamówienia hiszpańskiego dworu królewskiego na stworzenie rumów o delikatnym smaku i aromacie. Wtedy to powstaje Carta Blanca, czyli rumy lekkie i delikatne w swoim wyrazie, ale jednocześnie pełne aromatów i smaków, tak charakterystyczne dla 100_1115Kuby.

Rum produkowany jest z melasy. Drożdży i wody dodaje się do składnika podstawowego w celu rozpoczęcia procesu fermentacji. Większość producentów korzysta ze szczepów drożdży Saccharomyces cerevisiae, co ułatwia zapewnienie spójnego i przewidywalnego czasu fermentacji. Większość produkcji rumu odbywa się przy użyciu Kolumny rektyfikacyjnej, część producentów do destylacji rumu używa alembików, dzięki czemu można uzyskać „pełny” smak rumu.100_1124

Wiele krajów wymaga, aby rum dojrzewał co najmniej rok. Dojrzewanie odbywa się w drewnianych beczkach dębowych, ale także w zbiornikach ze stali nierdzewnej lub w beczkach z innych rodzajów drewna. Proces dojrzewania ma wpływ na barwę rumu. Rum dojrzewający w dębowych beczkach staje się ciemny a rum dojrzewający w zbiornikach ze stali nierdzewnej pozostaje praktycznie bezbarwny. Ze względu na tropikalny klimat, rum dojrzewa o wiele szybciej niż whisky lub koniak. Dojrzały rum jest zazwyczaj mieszany, aby zapewnić jednolity smak i kolor. Mieszanie rumu jest ostatnim krokiem w procesie produkcji. W ramach procesu mieszania, jasny rum może być dodatkowo filtrowany w celu uzyskania w pełni bezbarwnego rumu.100_1125

I tutaj wrócę na Kubę i do historii marek rumu, które podbiły swoim smakiem podniebienia amatorów tego trunku na całym świecie. To oczywiście: Bacardi i Havana Club. Ta pierwsza marka kojarzy się nam z amerykańskim szyldem. Nic bardziej mylnego! Bacardi to najstarsza kubańska marka, której właściciele po rewolucji i konfiskacie fabryk opuścili Kubę i przenieśli się do Puerto Rico i USA.100_1128

To właśnie tutaj na Kubie w roku 1862 rozpoczęła się historia najsłynniejszego rumu, kiedy to Don Facundo Bacardi Masso opracował unikalną recepturę, dzięki której lekki biały rum o niepowtarzalnym smaku i subtelnym zapachu stał się hitem i najbardziej cenionym rumem na świecie. Bacardi Superior to pierwszy rum, który od chwili powstania cechuje delikatność i głęboki smak. Powstał z połączenia dwóch całkowicie odmiennych destylatów: dającego niezwykły charakter Aguardiente i Redestilado, który dostarcza mu klarowności. Bacardi Superior jest oczyszczany przez unikalny filtr z węgla drzewnego na każdym kluczowym etapie produkcji. Dodatkowo rum jest leżakowany w beczkach wykonanych z białego dębu amerykańskiego, co nadaje mu gładkość, smak i aromat. Słynne jest logo Bacardi – nietoperz, którego inspiracją były nietoperze zamieszkujące w krokwiach budynku pierwszej gorzelni w Santiago de Cuba.100_1127

Losy rodziny Bacardi ściśle powiązane były z losem Kuby, jej walkami o niepodległość. Wiele jest ciekawych opowieści związanych rumem Bacardi: z 1900 roku pochodzi koktajl na bazie rumu Bacardi    –    Cuba Libre.  Cuba Libre        (z hiszp. wolna Kuba) – koktajl alkoholowy łączący rum, colę i limonkę. Powstał on w jednym z hawańskich barów, w którym amerykańscy żołnierze z odziałów „Rough Riders” Teddiego Roosevelta świętowali zwycięstwo w wojnie o wolność Kuby. Do wojaków dołączył kapitan John Doe, zamówił on rum z colą, wydał z siebie bojowy okrzyk i zawołał: „Niech Żyje Wolna Kuba” (Viva Cuba Libre). Tak też ochrzczono drinka. Początek XX wieku to dla firmy Bacardi początek zagranicznej ekspansji i wzrost pobytu na rum w związku z latami prohibicji w USA.100_1133

W tym czasie Kuba staje się popularnym miejscem wypadów turystycznych (alkoholowych) Amerykanów. W 1930 roku rodzina Bacardi otwiera budynek Art Deco Bacardi w Hawanie. Budynek ten znajduje się przy Avenida de Belgica nr 261 między Empedrado y San Juan de Dios, w Starej Hawanie.  220px-Bacardi_Building_HabanaZostał zaprojektowany przez architektów Rafaela Fernandeza Ruenes, Estebana Rodrígueza Castell i José Menéndeza. Art deco Bacardi był w tym czasie największym budynkiem w mieście i uważanym za najładniejszy budynek w tym stylu w całej Ameryce Południowej.

100_1137W czasie rewolucji rodzina Bacardi poparła Castro, wspierając propagandowo i finansowo rewolucję. Jednak później wśród rewolucjonistów zaczęło dominować prosowieckie skrzydło z Che Guevarą na czele, co zmusiło Castro do zwrócenia się przeciwko amerykańskim interesom. Po nacjonalizacji firm i nieruchomościw dniu 15 października 1960 roku, rodzina Bacardi opuściła Kubę. Markę uratowało to, że przez wiele lat przed rewolucją firma inwestowała za granicą, już 100_1139od czasów Batisty, który też prowadził nieprzychylną politykę wobec Bacardi. Rodzina przeniosła na wyspy Bahama prawa do znaków towarowych, aktywów i wzorów zastrzeżonych, jak również inwestowała w budowę fabryk w Puerto Rico i Meksyku.Ten fakt pomógł firmie przetrwać pierwsze ciężkie lata po konfiskacie majątku przez Castro. Rodzina Bacardi od początku ostro potępiała reżim kubański, wspierała finansowo różne kubańskie organizacje emigracyjne, takie jak CANF. Szef Bacardi Jose Pepin Bosch w pewnym czasie zakupił nawet bombowiec B-26, aby zbombardować kubańskie rafinerie naftowe (śmiały plan został udaremniony, gdy obraz z bombowca pojawił się na pierwszej stronie The New York Times).

100_1142Był on także rzekomo zaangażowany w spisek CIA, którego celem miał by zamach na Fidela Castro. Prawnicy Bacardi przyczynili się do opracowywania w 1996 roku, tzw. Helms-Burton Act, który miał rozszerzyć zakres embarga USA wobec Kuby. Sekcja 211 tego dokumentu mówiła, że zostanąpozbawione ochrony znaku towarowego kubańskie spółki na produkty wywłaszczone po rewolucji kubańskiej. Akt został skierowany przede wszystkim przeciwko nowym właścicielom marki Havana Club w USA. Marka została stworzona przez firmę José Arechabala i skonfiskowana bez odszkodowania w rewolucji kubańskiej.Znak towarowy Havana Club został zarejestrowany przez kubański rząd w Stanach Zjednoczonych, bez zgody prawowitych właścicieli. Nowe prawo unieważnia rejestrację znaku towarowego. Sekcja 211 została zakwestionowana bezskutecznie przez kubański rząd i Unię Europejską w amerykańskich sądach, jednak akt zostałuznany za nielegalny przez WTO.

100_1146Obecnie firma: Bacardi Limited jest jedną z największych rodzinnychfirm na świecie. Jej portfel marek obejmuje ponad 200 marek i znaków, w tym tytułowego rumu Bacardi. Założona w dniu 4 lutego 1862 roku działa w jednych rękach od siedmiu pokoleń. Bacardi obecnie zatrudnia blisko 6000 osób, produkuje jej marki w 27 zakładach, w 16 krajach, na czterech kontynentach, a sprzedaje w ponad 150 krajach.W swojej 150 letniej historii, rum Bacardi zdobył ponad 500 nagród za jakość i profil produktu, co czyni go najbardziej nagradzanym rumem na świecie.   Złote medale i hiszpańskie godła przyznane w ciągu wielu lat działalności pojawiają się na każdej butelce rumu Bacardi.

100_1154RumuBacardi nie znajdziemy dziśna Kubie, mimo, że ciągle natrafiamy na materialne dowody historii firmy. Produkty Bacardi wielokrotnie występują także w tekstach Ernesta Hamingwaya („Komu bije dzwon”, „Stary człowiek i morze” i innych).

batGłówną obecnie marką rumu na Kubie jest Havana Club, jedna z marek rodziny Arechabalas znacjonalizowanych w okresie rewolucji. Rum Havana Club, został wyprodukowany przez José Arechabala w 1934 roku i sprzedawany na całym świecie ze swojej rodzinnej destylarni na Kubie. Po rewolucji kubańskiej z 1959 roku, gorzelnia ifirma zostały znacjonalizowane przez rząd kubański i rodzina Arechabalas musiała wyemigrować do Stanów Zjednoczonych. W 1994 roku Bacardi weszła w sojusz z Arechabalas, a w 1997 r. sprzedali oni pozostałe prawa do Havana Club na Bacardi, które, między innymi zawierały przepis na oryginalny rum Havana Club.   W latach 1995 i 1996, Bacardi tworzył testową produkcję rumu na Bahamach i rozpoczął sprzedaż w Stanach Zjednoczonych. Jednakże, Havana Club, znak towarowy był w rękach Havana Club International (jednostka organizacyjna utworzona przez kubańskich właścicieli rządowych i Pernod Ricard, francuski właściciel marki kubańskiego rządu, joint venture 50:50). Po ponad 10 latach walki prawnej między stronami, w dniu 8 sierpnia 2006 roku odmówiono przedłużenia znaku towarowego Havana Club International  w  Stanach    Zjednoczonych.   Bacardi  wyprodukował  własną  wersję  Havana     Club (produkowany w Puerto Rico). logo havana clubRumy Havana Club są pełne       aromatów    i cechują się  bogatym smakiem,  a to za sprawą charakterystycznego procesu starzenia  i blendowania, począwszy od wersji podstawowych aż do wyselekcjonowanych bardzo długo starzonych wariantów. Rumy Havana Club są produkowane zgodnie z wielowiekową tradycją z trzciny cukrowej, najwyższej jakości. Fermentacji poddawana jest melasa, zwana na Kubie mieles (dosłownie miód), która następnie jest destylowana powoli w specjalnie zaprojektowanych kolumnach. Podczas procesu powstaje mocny i aromatyczny spirytus zwany aguardiente.Aguardiente poddawane jest dojrzewaniu w dębowych beczkach, a następnie mieszane (blendowane) z czystym destylatem – ron fresco. Mieszanka jest następnie poddana dojrzewaniu i kolejnemu mieszaniu (blendowaniu). Proces powtarzany jest kilkakrotnie, aż do momentu, kiedy to Maestros Roneros (Mistrzowie Blendingu) uznają proces za zadowalający.  100_1152Wybór beczek jest sprawą kluczową, ponieważ to właśnie drewno nadaje rumowi kolor, aromat i kompleksowość. Po procesie starzenia rumy są mieszane z wodą oraz butelkowane przy zawartości alkoholu od 37,5 do 40%. Wszystkie rumy Havana Club są starzone naturalnie, bez ingerencji sztucznych przyspieszaczy, co gwarantuje ich doskonałą jakość. Proces dojrzewania i blendingu jest skrupulatnie nadzorowany przez Maestros Roneros, którzy to z pasją, cierpliwością i precyzją zapewniają niezmienną jakość podczas całego procesu. Każdy z nich potrzebował minimum 15 lat codziennych szkoleń, aby poszczycić się tym tytułem.

Losy kubańskiego rumu są przykładem ingerowania ideologiiw świat gospodarczy, nasze polskie socjalistyczne przykłady nie różnią się tutaj specjalnie. Natomiast jest jakaś prawda historyczna, dzięki której mogę oddać zasłużony hołd twórcą kubańskiego rumu, rodzinom Bacardi i Archebalas, którzy stworzyli produkty cenione na całym świecie.

cuba libre I na koniec składniki koktajlu: Cuba Libre:

50 ml rumu light;

1 limonka – z podzielonej na ćwiartki limonki wycisnąć sok, skórkę mudlować z potłuczonym lodem i brązowym cukrem;

150 ml Coca-Coli;

Szklanki typu highball wypełnić do 1/3 lodem, dodać rum, uzupełnić colą, wcisnąć limonkę i wrzucić ją do środka

     Wszystkie zdjęcia oprócz:  logo i  wieża  Art Deco Bacardi w tym wpisie zostały zrobione                     w Muzeum Rumu w Hawanie.